import java.util.Ptyxio;

maxresdefault-1

Μπήκες ΑΣΟΕΕ με απώτερο σκοπό να πάρεις πτυχίο και να εργαστείς κάποτε στον τομέα της Πληροφορικής και ίσως ν’ ασχοληθείς με αυτό που σου αρέσει. Για να μπορείς όμως να αποκτήσεις  αυτό το πολυπόθητο πτυχίο χρειάζεται να αφιερώσεις το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητας σου αποκλειστικά στη σχολή, για να ανταποκριθείς στο πολύ απαιτητικό πρόγραμμα σπουδών.  Πράγμα που σημαίνει ότι ο μόνος λόγος που θα έρχεσαι στη σχολή θα είναι για να μπαινοβγαίνεις από το μάθημα στο εργαστήριο και το ανάποδο. Αυτό όμως, δεν είναι αρκετό εφόσον για να εξασφαλίσεις ότι θα περάσεις κάποιο μάθημα θα πρέπει να αφιερώνεις εκτός σχολής τον ίδιο ή και διπλάσιο χρόνο για να ασχοληθείς με μία πληθώρα εργασιών για το κάθε μάθημα. Ακόμα και όταν καταφέρεις να βγεις από το do…while loop και να πάρεις το πτυχίο σου, δεν έχεις εξασφαλισμένη τη συνθήκη που θα σου δώσει μια θέση εργασίας στον κλάδο μας. Συνέχεια

Advertisements

Ελεύθερο κ’ ωραίο

            13335718_10206461767558410_8582741222964236755_nΠολύς λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια γύρω από την ανάπτυξη και τη διεύρυνση του ελεύθερου λογισμικού. Αυτό που διακρίνει την εξέλιξη αυτή σε σχέση με άλλες τεχνολογικές καινοτομίες είναι το ότι αυτή συχνά και εύκολα αποκτά ιδεολογικά χαρακτηριστικά, ενώ συγκροτείται με τέτοιους όρους που κάνει πολλούς να μιλούν για το «κίνημα του ελεύθερου λογισμικού». Από τα τέλη του 20ου αιώνα βλέπουμε ότι οι μεγαλοεπιχειρήσεις για να ενδυναμωθούν ακόμη περισσότερο επεκτείνονται σε νέες άυλες αγορές. Τομέας πολύ προσοδοφόρος αφού ο σύγχρονος άνθρωπος εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από άυλα προϊόντα (πχ υπηρεσίες, τεχνογνωσία κλπ.). Έτσι, λοιπόν, για να εδραιωθεί σε αυτές τις νέες αγορές το σύστημα έπρεπε με κάποιο τρόπο να τις χειραγωγήσει και να τις φέρει στα μέτρα του, έτσι ώστε να το εξυπηρετούν. Το αποτέλεσμα, ήταν ότι στο όνομα του ελεύθερου εμπορίου και ανταγωνισμού ο θεωρητικά αχειραγώγητος τομέας της παραγωγής άυλων προϊόντων, να χειραγωγηθεί προς το συμφέρον των “λίγων”.  Συνέχεια

Stallman: Πόση επιτήρηση μπορεί να αντέξει η «δημοκρατία»;

Photo: Jonathan McIntosh / Flickr

Δεδομένου του ρόλου του Richard Stallman, που εδώ και πολλά χρόνια προωθεί λογισμικό που σέβεται την ελευθερία των χρηστών, είναι άκρως ενδιαφέρουσες και χρήσιμες οι «θεραπείες» που προτείνει προκειμένου να γιατρευτεί η Δημοκρατία.

Μιλάει για τους τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία μπορεί να επανασχεδιαστεί ώστε να καταφέρει να παρέχει οφέλη αποφεύγοντας την επιτήρηση:

Το τρέχον επίπεδο της γενικής εποπτείας στην κοινωνία είναι ασυμβίβαστο με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Για να ανακτήσουμε την ελευθερία μας και να αποκαταστήσουμε τη δημοκρατία, πρέπει να μειώσουμε την επιτήρηση όπου και όσο πιο πολύ μπορούμε.

Πρέπει να είμαστε σε θέση να καταγγέλλουμε στοιχεία και να τα δίνουμε στη δημοσιότητα χωρίς να μας εντοπίζουν. Για να πετύχουμε την αξιοπιστία αυτού του εγχειρήματος, θα πρέπει να μειώσουμε την ικανότητα επιτήρησης των συστημάτων που χρησιμοποιούμε.

Όπως επισημαίνω εδώ και 30 χρόνια, η χρήση του free / libre software, του Ελεύθερου δηλαδή (=και όχι απαραίτητα δωρεάν) Λογισμικού είναι το πρώτο βήμα για να αναλάβουμε τον έλεγχο της ψηφιακής μας ζωής.

Δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε το μη-ελεύθερο λογισμικό!

Η NSA μέχρι που φτάνει και στο σημείο να δημιουργεί αδυναμίες ασφάλειας στο μη-ελεύθερο λογισμικό, έτσι ώστε να εισβάλλει στους υπολογιστές και στα routers μας (δρομολογητές).

Το Ελεύθερο λογισμικό μας δίνει μεν τον έλεγχο του υπολογιστή μας, αλλά αυτό από μόνο του δεν θα προστατέψει την ιδιωτική μας ζωής, από τη στιγμή που μπαίνουμε στο Διαδίκτυο.

Στις ΗΠΑ καταρτίζεται η δικομματική νομοθεσία για να «περιορίσει τις εγχώριες δυνάμεις επιτήρησης» αλλά βασίζεται σε περιορισμό της χρήσης των εικονικών φακέλων μας εκ μέρους της κυβέρνησης. Και αυτό, βέβαια, δεν θα είναι αρκετό για την προστασία των whistleblowers, όλων αυτών δηλαδή που θέλουν να καταγγείλουν με στοιχεία κάτι. Γιατί μην ξεχνάμε πως «πιάνουν τον πληροφοριοδότη» για να έχουν πρόσβαση στα αρχεία του.

Επομένως, η μόνη λύση που έχουμε είναι να πάρουμε και εμείς τα μέτρα μας.

Χάρη στις αποκαλύψεις του Edward Snowden, έχουμε εμπεδώσει πλέον ότι το σημερινό επίπεδο της γενικής εποπτείας της κοινωνίας είναι ασυμβίβαστο με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η επαναλαμβανόμενη παρενόχληση και δίωξη των διαφωνούντων, των πηγών και των δημοσιογράφων είναι και η ατράνταχτη επιβεβαίωση.

Πρέπει να μειωθεί το επίπεδο της γενικής εποπτείας, αλλά σε ποιο βαθμό;

Ποιο ακριβώς είναι το μέγιστο ανεκτό επίπεδο της επιτήρησης, πέρα από το οποίο γίνεται πλέον καταπιεστική; Γιατί αυτό συμβαίνει όταν η επιτήρηση παρεμβαίνει στη λειτουργία της δημοκρατίας˙ όταν δηλαδή πληροφοριοδότες (όπως ο Snowden) είναι πιθανό να συλληφθούν.

Δεν συμφωνείτε ότι πρέπει να μειώσουμε την επιτήρηση;

Αν οι πληροφοριοδότες δεν τολμούν να αποκαλύψουν τα εγκλήματα και τα ψέματα, χάνουμε και το τελευταίο ίχνος ελπίδας που έχουμε για αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης και των θεσμών μας.

Γι’ αυτόν τον λόγο η παρακολούθηση, η οποία δίνει στο κράτος τη δυνατότητα να βρει ποιος έχει μιλήσει και με ποιον δημοσιογράφο, είναι απαράδεκτη επιτήρηση. Η δημοκρατία ΔΕΝ μπορεί να την υπομείνει.

Το 2011 κάποιος αξιωματούχος της κυβέρνησης των ΗΠΑ, που θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία του, αποκάλυψε κάτι πολύ δυσοίωνο που όμως εμείς -δυστυχώς- δεν το συνειδητοποιήσαμε. Είπε, λοιπόν, με απειλητικό ύφος ότι οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να κλητεύσουν δημοσιογράφους γιατί

Γνωρίζουμε με ποιους μιλάνε.

Πάντα, βέβαια υπήρχε ο φόβος ότι τα τηλέφωνα κάποιων δημοσιογράφων παρακολουθούνταν και έπαιρναν τα αρχεία των κλήσεών τους. Αλλά ο Snowden μας έδειξε ότι, στην πραγματικότητα, έχουν τα αρχεία με τα τηλεφωνήματα όλων μας.

Οι αντιπολιτευτικές και αντιφρονούντες δράσεις μας πρέπει να κρατηθούν μυστικές από την πολιτεία που είναι πρόθυμη να παίξει τα βρώμικα παιχνίδια της εις βάρος μας.

Αφού συγκεντρώσουν τις πληροφορίες, θα τις Καταχραστούν

Όταν οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι το επίπεδο της γενικής επιτήρησης είναι πολύ υψηλό, η πρώτη αντίδραση είναι να προτείνουν περιορισμούς σχετικά με την πρόσβαση στα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί. Αυτό, ναι μεν ακούγεται ωραίο αλλά δεν θα διορθώσει ούτε στο ελάχιστο το πρόβλημα, έστω και αν υποτεθεί ότι η κυβέρνηση υπακούει στους κανόνες. Μην ξεχνάμε πως η NSA έχει παραπλανήσει το δικαστήριο FISA, το οποίο δήλωσε ότι δεν μπορούσε να βγάλει ετυμηγορία εναντίον της NSA. Η υπόνοια για έγκλημα θα αποτελέσει τον λόγο/δικαιολογία για την πρόσβαση. Έτσι, κάθε φορά που κάποιος πληροφοριοδότης κατηγορείται για «κατασκοπεία», θα χρησιμοποιήσουν την δικαιολογία ότι αναζητούν τον «κατάσκοπο» και θα βρουν το πάτημα για να έχουν πρόσβαση στα αρχεία του. Και οι ένστολοι υπάλληλοι της πολιτείας θα κάνουν κακή χρήση των προσωπικών δεδομένων, πολύ συχνά μάλιστα και για καθαρά προσωπικούς λόγους. Κάποιοι πράκτορες της NSA έχουν χρησιμοποιήσει τα συστήματα επιτήρησης των ΗΠΑ για να εντοπίζουν τους εραστές τους -πρώην, νυν ή αυτούς που «ήθελαν» και δεν…-. Η πρακτική αυτή, μάλιστα, έχει και συγκεκριμένη ονομασία˙ LoveINT.

Η ίδια η NSA, βέβαια, λέει πως αυτοί οι υπάλληλοί της έχουν πιαστεί και έχουν τιμωρηθεί κάποιες φορές. Δεν ξέρουμε, όμως, πόσες ήταν αυτές οι άλλες φορές που δεν «πιάστηκαν» στα πράσα. Αλλά αυτά τα γεγονότα δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν, γιατί η αστυνομία έχει χρησιμοποιήσει εδώ και καιρό την πρόσβασή της ακόμα και στα αρχεία άδειας οδήγησης προκειμένου να εντοπίσουν κάποιον/κάποιαν που τους ελκύει. Και η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως «running a plate for a date» (το «φιλέτο των ραντεβού»).

Τα δεδομένα μας, που με το έτσι θέλω παρακολουθούν και συγκεντρώνουν, θα μπορούν πάντα να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς˙ έστω και αν αυτό απαγορεύεται. Από τη στιγμή που τα δεδομένα μας συσσωρεύονται κάπου και το κράτος έχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά, μπορεί να γίνει κατάχρηση με τρόπους που πολλές φορές αποβαίνουν μοιραίοι.

Η καθολική επιτήρηση στην οποία μας έχουν υποβάλλει, χωρίς να μας ρωτήσουν, καθώς και η ασαφής νομοθεσία παρέχει το άνοιγμα για μια μαζική εκστρατεία κατά οποιουδήποτε επιθυμητού στόχου. Για να ασφαλίσουμε τόσο τη δημοσιογραφία όσο και την Δημοκρατία, πρέπει να περιορίσουμε τη συσσώρευση των δεδομένων που είναι εύκολα προσβάσιμα στο κράτος.

Η Υψηλή Προστασία της ιδιωτικής ζωής πρέπει να Τεχνική

Το Electronic Frontier Foundation αλλά και άλλοι οργανισμοί προτείνουν μια δέσμη νομικών αρχών που αποσκοπούν στην αποτροπή των καταχρήσεων της μαζικής επιτήρησης. Οι αρχές αυτές περιλαμβάνουν, κυρίως, τη ρητή νομική προστασία για τους καταγγέλλοντες. Κατά συνέπεια, θα είναι επαρκής για την προστασία των δημοκρατικών ελευθεριών, εάν βέβαια εγκριθεί πλήρως και επιβάλλεται πάντα, χωρίς εξαιρέσεις. Ωστόσο, μια τέτοια νομική προστασία είναι επισφαλής: όπως αποδεικνύει η πρόσφατη ιστορία, μπορεί κάλλιστα να καταστρατηγηθεί (όπως Τροποποιητικές Πράξεις του δικαστηρίου FISA), να ανασταλεί ή πολύ απλά να αγνοηθεί.

Εν τω μεταξύ, οι δημαγωγοί θα παραθέσουν τις συνήθεις δικαιολογίες ως λόγους για την καθολική εποπτεία. Ποιοι θα είναι αυτοί οι λόγοι; Μα φυσικά, μία ενδεχόμενη τρομοκρατική επίθεση (μακράν η αγαπημένη τους).

Πρέπει να Σχεδιάζουμε Κάθε Σύστημα με βάση την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων

-democracy-0
Αν δεν θέλουμε μια κοινωνία γενικευμένης επιτήρησης, πρέπει να δούμε την επιτήρηση ως ένα είδος κοινωνικής ρύπανσης. Πρέπει ακόμα να συνειδητοποιήσουμε πόσο σημαντικό είναι, το κάθε νέο ψηφιακό σύστημα να έχει ως στόχο του τον περιορισμό των επιπτώσεων επιτήρησης. Όπως ακριβώς φροντίζουμε να περιορίζουμε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των φυσικών κατασκευών. Για παράδειγμα: τα «έξυπνα» μέτρα για την ηλεκτρική ενέργεια παρακολουθούν κάθε στιγμή την αποστολή ενέργειας από την εταιρεία, συμπεριλαμβανομένου ακόμα και του τρόπου χρήσης της ενέργειας αυτής σε σύγκριση με τους χρήστες γενικότερα. Αυτό υλοποιείται με βάση τη γενική επιτήρηση, αλλά δεν απαιτεί καμία εποπτεία.

Θα ήταν εύκολο για την εταιρεία να υπολογίσει το μέσο όρο χρήσης σε μια κατοικημένη γειτονιά διαιρώντας τη συνολική κατανάλωση από τον αριθμό των συνδρομητών και να στέλνει αυτά τα στοιχεία στους μετρητές. Εν συνεχεία, ο μετρητής του κάθε πελάτη θα μπορούσε να συγκρίνει τη χρήση της ενέργειας, σε οποιαδήποτε επιθυμητή χρονική περίοδο, με το μέσο τρόπο χρήσης για την συγκεκριμένη περίοδο. Το ίδιο αποτέλεσμα δηλαδή, χωρίς επιτήρηση! Πρέπει να σχεδιάσουμε τέτοια προστασία της ιδιωτικής μας ζωής σε όλα τα ψηφιακά συστήματα.

Λύση για τη συλλογή δεδομένων: Διασκορπίστε τα

Ένας τρόπος για να παραμείνετε ασφαλείς όσο και να σας παρακολουθούνε, είναι να κρατήσει τα στοιχεία διασκορπισμένα έτσι ώστε να μην τους είναι και τόσο βολικό να έχουν πρόσβαση. Οι παλαιού τύπου κάμερες ασφαλείας δεν ήταν απειλή για την προστασία της ιδιωτικής ζωής. Η βιντεοσκόπηση αποθηκεύονταν στις εγκαταστάσεις και διατηρούνταν για μερικές εβδομάδες το πολύ. Λόγω του ότι ήταν ταλαιπωρία η πρόσβαση σε αυτές τις εγγραφές, δεν γινόταν ποτέ μαζικά. Έμπαιναν μόνο στους χώρους όπου κάποιος ανέφερε ένα έγκλημα. Βλέπετε, δεν θα ήταν εφικτό να συλλέγουν εκατομμύρια ταινίες κάθε μέρα και να τις παρακολουθούν ή να τις αντιγράφουν.

Σήμερα, οι κάμερες ασφαλείας έχουν γίνει κάμερες παρακολούθησης: είναι συνδεδεμένες με το διαδίκτυο ώστε οι εγγραφές να μπορούν να συλλέγονται σε ένα κέντρο δεδομένων και να αποθηκευθούν για πάντα.
Αυτό είναι ήδη επικίνδυνο, αλλά όσο πάει και χειροτερεύει. Θα έρθει η ημέρα, που με την παραμικρή υπόνοια ότι κάποιος δημοσιογράφος μπορεί να είναι «ύποπτος», θα παρακολουθείται ακόμα και στο δρόμο που περπατάει, προκειμένου να βλέπουν με ποιον θα μιλήσει. Συνέχεια

Ελεύθερο Λογισμικό-Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα

Εισαγωγή

Οι όροι «Ελεύθερο Λογισμικό» («Free Software«) και «Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα» («Open Source Software«) αναφέρονται σε προγράμματα των οποίων ο πηγαίος κώδικας είναι προσβάσιμος σε άτομα εκτός της εταιρείας παραγωγής τους και συνεργατών της. Οι όροι αυτοί δεν αναφέρονται σε λογισμικό που διατίθεται δωρεάν (freeware) καθώς το ελεύθερο λογισμικό/λογισμικό ανοικτού κώδικα μπορεί να έχει (μεγάλη) τιμή πώλησης, ενώ αντίθετα υπάρχουν πολλά πακέτα «δωρεάν» λογισμικού των οποίων ο πηγαίος κώδικας είναι μη προσβάσιμος σε άτομα εκτός της εταιρείας παραγωγής. Στον αντίποδα βρίσκεται το «κλειστό» (closed source) ή «ιδιοταγές» (proprietary) λογισμικό, του οποίο ο πηγαίος κώδικας παραμένει κρυφός σε τρίτα άτομα (συμπεριλαμβανομένων των χρηστών του λογισμικού). Το τελευταίο μοντέλο ακολουθούν οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες λογισμικού, όπως η Microsoft, η Adobe, η EA Games, η Oracle κλπ.

Το ελεύθερο λογισμικό αντιμετωπιζόταν ως και πριν δέκα χρόνια ως μια ιδεαλιστική προσπάθεια κάποιων «ρομαντικών» που δεν απέβλεπαν σε οικονομικά ωφέλη και προτιμούσαν την αναγνώριση στην κοινότητα των hacker από μια καλοπληρωμένη θέση σε μια από τις μεγάλες εταιρείες λογισμικού. Σιγά σιγά όμως, και σε αυτό συντέλεσε κυρίως η συνειδητοποίηση του ότι το λογισμικό δεν αποτελεί προϊόν αλλά υπηρεσία, το ανοικτό λογισμικό άρχισε να θεωρείται ένα βιώσιμο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, το οποίο μπορεί να αποφέρει πολύ μεγαλύτερα κέρδη, πιο αξιόπιστες υπηρεσίες και περισσότερες ευκαιρείες απ’ότι το κλειστό λογισμικό. Μετά το 2000, παρατηρείται μια έκρηξη ενδιαφέροντος από μεγάλες εταιρείες, καθώς όλο και περισσότερες «ανοίγουν» πλέον τον κώδικα των προγραμμάτων τους (IBM, Sun, Apple) αλλά και δηλώνουν ανοικτή προτίμηση σε προγράμματα ανοικτού κώδικα (Pixar, Dell). Η ανάλυση του μοντέλου ανάπτυξης βασιζομένου στο ανοικτό λογισμικό γίνεται σε άλλο κείμενο.

Τελευταία, η ιδέα του ανοικτού λογισμικού έχει επεκταθεί και σε άλλους τομείς υπηρεσιών. Έτσι, πλέον, ακούμε για «ανοικτό» hardware (που στην ουσία έγκειται σε δημοσιοποίηση του κώδικα VHDL ή Verilog που παράγει το εν λόγω κύκλωμα), «ανοικτό» φορμά αρχείων, «ελεύθερη» βιβλιογραφία/τεκμηρίωση κλπ.

Ανοικτό ή ελεύθερο;

Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι διατυπώνουν στους όρους «Ελεύθερο» και «Ανοικτό» λογισμικό αναφερόμενοι στο ίδιο πράγμα, υπάρχει μια μικρή ιδεολογική διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο. Σύμφωνα με το Free Software Foundation, οι ελευθερίες που δίνει μια άδεια χρήσης λογισμικού είναι οι εξής:

  • Η ελευθερία να τρέξεις το πρόγραμμα, για οποιονδήποτε σκοπό (freedom 0)
  • Η ελευθερία να διαβάσεις ή να τροποποιήσεις τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος (και κατά συνέπεια και το ίδιο το πρόγραμμα) για ιδιωτική χρήση (freedom 1)
  • Η ελευθερία του να αντιγράψεις το αρχικό πρόγραμμα και να το δώσεις σε κάποιον τρίτο (freedom 2)
  • Η ελευθερία του να μπορείς να δημοσιοποιείς τροποποιημένες και βελτιωμένες εκδόσεις του προγράμματος σε τρίτα άτομα (freedom 3)

Οι περισσότερες EULA (End-User Licence Agreement) των ιδιοταγών προγραμμάτων δίδουν μόνο την ελευθερία (0) και απαγορεύουν ρητά ως ποινικό αδίκημα κατά πνευματικής ιδιοκτησίας τις υπόλοιπες. Θεωρητικά, οποιοδήποτε πρόγραμμα δίδει και την ελευθερία (1) θεωρείται ότι εμπίπτει στην κατηγορία του ανοικτού λογισμικού (ή λογισμικού ανοικτού κώδικα, open source software), άσχετα με το εάν επιτρέπει τις ελευθερίες (2) και (3). Τα προγράμματα τα οποία δίνουν και τις τέσσερις ελευθερίες χρήσης ανήκουν στο ελεύθερο λογισμικό (free software). Στην πράξη τώρα, η συντριπτική πλειονότητα των προγραμμάτων ανοικτού κώδικα είναι και ελεύθερα, δηλαδή επιτρέπουν (υπό κάποιους όρους) στον χρήστη να τροποποιήσει τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος και να τον δώσει σε τρίτα άτομα. Ελάχιστα είναι τα προγράμματα που παρέχουν μεν τον πηγαίο τους κώδικα, απαγορεύουν δε τη δημοσίευσή του (αυτούσιου ή τροποποιημένου) σε τρίτους. Για τον λόγο αυτό, οι όροι «ελεύθερο» και «ανοικτό» λογισμικό έχουν γίνει πλέον σχεδόν συνώνυμοι.

Άδειες Ελεύθερου Λογισμικού

Σε ποιον ανήκει το ελεύθερο λογισμικό; Μπορώ να το αντιγράψω; Μπορώ να αλλάξω μια γραμμή στον κώδικα και το πουλήσω ως κλειστό λογισμικό; Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδιοκτήτης του copyright παραμένει ο αρχικός συγγραφέας του λογισμικού, οι απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις εξαρτώνται από την άδεια (licence) με την οποία έρχεται το εκάστοτε πρόγραμμα, και την οποία είναι υποχρεωμένος να δεχθεί όποιος σκοπεύει να το χρησιμοποιήσει με οποιονδήποτε έμμεσο ή άμεσο τρόπο. Οι κυριότερες άδειες ανοικτού λογισμικού είναι οι εξής:

Apache Licence

Δημιουργήθηκε από το Apache Foundation και είναι η άδεια υπό την οποία διανέμεται ο εξυπηρετητής HTTP Apache. Είναι μια πολύ αναλυτικά διατυπωμένη άδεια, που ενώ επιτρέπει την αναδιανομή και τροποποίηση του λογισμικού, απαιτεί αυτή να γίνεται υπό την ίδια άδεια, να δείχνονται αναλυτικά ποια αρχεία του πηγαίου κώδικα πείραξε ο χρήστης και απαγορεύει τη χρήση υλικού που σχετίζεται με πατέντες λογισμικού καθώς και τη χρήση ονομάτων και συμβόλων του αρχικού συγγραφέα για διαφημιστικούς σκοπούς. Τέλος, απαλάσσει το δημιουργό από κάθε ευθύνη σχετική με τη χρήση του προγράμματος. Εκτός από τον Apache, την άδεια χρησιμοποιούν πολλά προγράμματα που σχετίζονται με αυτόν, όπως ο Tomcat.

Apache Licences: http://www.apache.org/licenses/

Artistic Licence

Την συνέταξε ο συγγραφέας της perl, Larry Wall. Η πρώτη της έκδοση ήταν τόσο περίπλοκα διατυπωμένη που πολλοί την κατηγόρησαν ότι δεν είναι άδεια ελεύθερου λογισμικού. Η γλώσσα προγραμματισμού perl αλλά και πολλά modules της ήταν συνδεδεμένα με αυτήν. Η δεύτερη έκδοση είναι πιο σαφώς διατυπωμένη, και δίδει το δικαίωμα ανάγνωσης, τροποποίσης και αναδιανομής του πηγαίου κώδικα/προγράμματος (υπό οποιαδήποτε άδεια), εφ’όσον διατηρείται η αναφορά στον αρχικό συγγραφέα του προγράμματος, σε περίπτωση που δεν υπάρξει τροποποίηση. Επιπλέον, απαλλάσει το συγγραφέα από κάθε ευθύνη σχετική με τη χρήση του προγράμματος. Η postgreSQL διατίθεται υπό αυτήν την άδεια.

Αρχική Artistic Licence: http://www.perl.com/language/misc/Artistic.html

Artistic∞ Licence, 2nd Edition: http://dev.perl.org/rfc/346.html

BSD Licence

Η άδεια αυτή αφορά λογισμικό που αναπτύχθηκε αρχικά στο πανεπιστήμιο Berkeley στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Είναι μια από τις πιο ‘ελεύθερες’ άδειες, εφ’όσον επιτρέπει την ανάγνωση, την τροποποίηση και την αναδημοσίευση του προγράμματος υπό οποιαδήποτε άδεια, με ή χωρίς τον πηγαίο κώδικα, σε εμπορικά ή μη εμπορικά πακέτα. Επιπλέον, υπάρχουν τροποποιήσεις της άδειας, που αφορούν όμως μόνο το θέμα της χρήσης του ονόματος του αρχικού συγγραφέα για διαφημιστικούς σκοπούς. Παράδειγμα προγραμμάτων που τη χρησιμοποιούν είναι όλα τα είδη λειτουργικού BSD (freeBSD, netBSD, openBSD) καθώς και οι αρχικές εκδόσεις των προγραμμάτων ηλεκτρονικού σχεδιασμού Spice, Magic και IrSim. Ως αποτέλεσμα της ελευθερίας που δίδει η άδεια για χρήση κώδικα ελεύθερων προγραμμάτων σε ιδιοταγή προγράμματα, πολλά κλειστά λειτουργικά συστήματα έχουν κομμάτια βασισμένα στο BSD (π.χ. μέρος του network API στα Windows 2000∞) και πολλά ιδιοταγή πακέτα ηλεκτρονικού σχεδιασμού βασίζονται στο Spice. Αυτό εκλαμβάνεται σαν ελευθερία από τους οπαδούς της άδειας, αλλά πολλές φορές δρα ανασταλτικά προς την ανάπτυξη του ελεύθερου λογισμικού (βλ. http://www.gnu.org/philosophy/x.html ).

Η BSD Licence: http://www.opensource.org/licenses/bsd-license.php

GNU General Public Licence (GPL)

Γράφτηκε αρχικά από τον Richard Stallman για το GNU project. Επιτρέπει την ανάγνωση, τροποποίηση και αναδιανομή του λογισμικού, μαζί με τον πηγαίο κώδικα του, με τον όρο ότι τροποιημένες ή μη εκδόσεις του θα αναδιανείμονται υπό την ίδια άδεια. Εν ολίγοις, διασφαλίζει ότι οι χρήστες του τροποποιημένου λογισμικού θα απολαμβάνουν τις ίδιες ελευθερίες με το χρήστη του αρχικού λογισμικού. Συνεπώς απαγορεύει την χρήση (ολόκληρου ή τμήματος) του πηγαίου κώδικα του προγράμματος σε κλειστά πακέτα λογισμικού. Αυτό εξασφαλίζεται δίνοντας το copyright του προγράμματος στον αρχικό δημιουργό, οπότε σε περίπτωση που κάποιος δε σεβαστεί την GPL μπορεί να μυνηθεί για καταπάτηση πνευματικών δικαιωμάτων. Η GNU GPL έχει κατηγορηθεί από πολλούς ως «ιός» (επειδή θα πρέπει κάθε πρόγραμμα που έχει σχέση με το αρχικό να τη φέρει) και ότι στερεί τη δημιουργία άμεσου κέρδους στον προγραμματιστή (επειδή μπορεί οποιοσδήποτε να αναδιανείμει το λογισμικό). Παρά τις κριτικές αποτελεί τη σημαντικότερη και πιο διαδεδομένη άδεια ελεύθερου λογισμικού. Σημαντικά προγράμματα που τη χρησιμοποιούν είναι ο πυρήνας του Linux, o μεταγλωττιστής gcc, ο επεξεργαστής κειμένου Emacs, ο διερμηνέας της Perl, o Mozilla Firefox, η ΜySQL, το Cygwin, το σύστημα αρχείων ReiserFS και πλέον και η βιβλιοθήκη Qt. Μια πιο ελαστική έκδοση της GPL είναι η GNU Lesser General Public Licence (LGPL). Μια LGPL βιβλιοθήκη για παράδειγμα, μπορεί να συνδεθεί με ένα πρόγραμμα που χρησιμοποιεί άλλη άδεια, ακόμα και αν αυτό δεν είναι ελεύθερο λογισμικό. Το 2005 άρχισαν συζητήσεις για την τρίτη έκδοση της άδειας, η οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα πατεντών λογισμικού και DRM. H GNU GPLv3 εκδόθηκε στις 27 Ιουνίου 2007.

GNU GPL, v3.0: http://www.gnu.org/licenses/gpl.html

GNU LGPL, v3.0: http://www.gnu.org/copyleft/lesser.html

MIT Licence

H άδεια αυτή επιτρέπει την τροποποίηση και την αναδιανομή του προγράμματος με οποιονδήποτε τρόπο, υπό οποιαδήποτε άδεια, για οποιονδήποτε σκοπό. Το πιο γνωστό πρόγραμμα που τη χρησιμοιποιεί είναι ο X Window System (X11) που χρησιμοιείται για το παραθυρικό περιβάλλον στις περισσότερες διανομές Linux, και γι’αυτό η άδεια αυτή ονομάζεται πολλές φορές και X Licence ή X11 Licence. Άλλα προγράμματα που τη χρησιμοποιούν είναι το Expat, το MetaKit, και το PuTTY.

MIT Licence Template: http://www.opensource.org/licenses/mit-license.php

Open Software Licence

Ουσιαστικά δίvει τις ίδιες ελευθερίες και τους ίδιους περιορισμούς με την GNU GPL (δλδ. απαιτεί την αναδιανομή υπό την ίδια άδεια) με σημαντική διαφορά τον όρο που αφορά τις πατέντες λογισμικού. Ο όρος αυτός τερματίζει αυτόματα την άδεια και στερεί τον χρήστη από τις ελευθερίες της στην περίπτωση που ο χρήστης μυνήσει οποιοδήποτε λογισμικό που τη χρησιμοποιεί για καταπάτηση πατεντών λογισμικού. Αυτό γίνεται κυρίως για αντιμετωπιστεί το θέμα των πατεντών λογισμικού, που πολλοί πιστεύουν ότι έχουν γίνει επιζήμιες για το ελεύθερο λογισμικό.

Open Software Licence: http://www.opensource.org/licenses/osl.php

Από την Κοινότητα Ελεύθερου λογισμικού ΕΜΠ

Ελεύθερο Λογισμικό: Ένα ψηφιακό φάντασμα πλανιέται πάνω από τον «ελεύθερο ανταγωνισμό»

Άρθρο των ΑΝ.Α.Φ.Η. στο Μεμβλίαρο IX, Απρίλης 2008

Πολύς λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια γύρω από την ανάπτυξη και τη διεύρυνση του ελεύθερου λογισμικού. Αυτό που διακρίνει την εξέλιξη αυτή σε σχέση με άλλες τεχνολογικές καινοτομίες είναι το ότι αυτή συχνά και εύκολα αποκτά ιδεολογικά χαρακτηριστικά, ενώ συγκροτείται με τέτοιους όρους που κάνει πολλούς να μιλούν για το «κίνημα του ελεύθερου λογισμικού». Στο κείμενο αυτό θα γίνει μια προσπάθεια ψηλάφησης των κοινωνικών και πολιτικών πτυχών του κινήματος αυτού.

«Άυλα προϊόντα» και πνευματικά δικαιώματα

Στο πλαίσιο των εφαρμοζόμενων οικονομικών και πολιτικών πλαισίων της σύγχρονης ιστορικής συγκυρίας παρατηρείται μια όλο και πιο ακραία εκμετάλλευση των παραγωγικών συντελεστών, που επιφέρει καταστροφικά αποτελέσματα (οικολογική καταστροφή, εξαθλίωση εργασιακών συνθηκών στην κοινωνία των 2/3). Η περαιτέρω ανάπτυξη και κυκλοφορία του κεφαλαίου, έχοντας πλέον περιορισμένους διαύλους νέων αγορών, επιλέγει τον επεκτατισμό, όχι μόνο φυσικά, μέσω της εκμετάλλευσης του λεγόμενου 3ου κόσμου, αλλά και σε έναν νέο προσοδοφόρο τομέα που δημιουργήθηκε, αυτόν της άυλης παραγωγής. Όμως αυτή η διαρκώς αυξανόμενη εξάρτηση της σύγχρονής ζωής από άυλα προϊόντα, είτε αυτά είναι υπηρεσίες, τεχνογνωσία, είτε είδη πνευματικής κατανάλωσης, έπρεπε να υπερβεί ένα δυσεπίλυτο «πρόβλημα»:την οριοθέτηση γύρω από τις σύγχρονες σχέσεις παραγωγής, νομής και ιδιοκτησίας. Με άλλα λόγια, έπρεπε να δημιουργηθούν ειδικές νόρμες για να εγκολπώσουν και να χειραγωγήσουν έναν φύσει αχειραγώγητο τομέα της ανθρώπινης δημιουργίας στα πλαίσια του καπιταλιστικά ελεύθερου εμπορίου και ανταγωνισμού.

Μια τέτοια κατεύθυνση υλοποιήθηκε με τη νομική θέσπιση της «πνευματικής ιδιοκτησίας», έννοιας παντελώς άγνωστης στο παρελθόν, και εξειδικεύτηκε με την κατοχύρωση του δικαιώματος στην ευρεσιτεχνία (πατέντα). Αυτό το ταξικά επιβαλλόμενο πνευματικό εμπάργκο φτάνει σήμερα, ειδικά σε ορισμένους κλάδους της παραγωγής, στα όρια του κοινωνικού κανιβαλισμού, όπου π.χ. φάρμακα καρκινοπαθειών και aids, αντισεισμική και αντιρυπογόνα τεχνογνωσία όντας πατενταρισμένα, επιβαρύνουν απαγορευτικά το τελικό κόστος, με αποτέλεσμα τη μη μαζική παραγωγή και διανομή κοινωνικά ωφέλιμων προϊόντων. Μπορούμε να φανταστούμε τι θα είχε συμβεί αν αυτή πνευματική καπηλεία και απομονωτισμός υπήρχαν σε προηγούμενες ιστορικές περιόδους σε τομείς όπως οι επιστήμες (άλγεβρα, φυσική, ιατρική), οι τέχνες και πολλούς άλλους.

Κλειστό λογισμικό, ανοιχτή (ελεύθερη) αγορά

Επικεντρώνοντας στην ψηφιακή τεχνολογία, η οποία σημειώνει ραγδαία ανάπτυξη εδώ και λιγότερο από μισό αιώνα, η κατασταλτική προσπάθεια οριοθέτησης της επιβάλλεται κυρίως μέσα από: τον εμπορικό και στρατιωτικό σφετερισμό του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και του δεδομένου εύρους ζώνης, την κωδικοποίηση και κρυπτογράφηση με σκοπό τον επιλεκτικό προσδιορισμό παραληπτών , την απόκρυψη του πηγαίου κώδικα των προγραμμάτων κ.α. Το τελευταίο αφορά στο χώρο του λογισμικού, το οποίο απ’ τα τέλη της δεκαετίας του ‘70 βάλθηκε να πέφτει θύμα μονοπωλιακής εκμετάλλευσης. Η κυριαρχία της microsoft από την πρώιμη ανάπτυξή του κατάφερε να θέσει τους δικούς της όρους χρήσης, παρέμβασης και επεξεργασίας, συνεισφοράς και διανομής επί του προϊόντος. Υπό κρυφό πηγαίο κώδικα, ο χρήστης δεν αποκτά καμία εποπτεία των διάφορων διεργασιών που εκτελούνται εν αγνοία του, ενώ παράλληλα δεν έχει και κανένα περιθώριο παρέμβασης. Εν ολίγοις τα δικαιώματα και οι ελευθερίες του ως προς τη νομή και την κατοχή είναι ελάχιστα, αφού παρεμποδίζεται με τεχνητούς όρους η δυνατότητα παραμετροποίησης στις εκάστοτε ατομικές, επαγγελματικές ή κοινοτικές ανάγκες αν δεν διαμεσολαβήσουν ενδιάμεσα εμπορικά φίλτρα. Η ιδεολογική νίκη της μονοπωλιακής στρατηγικής, ιδίως σε σκληροπυρηνικά αστικά συστήματα, με τον καιρό συνεχίζεται και δυναμώνει, όπως αποτυπώνεται περίτρανα με παραδείγματα όπως αυτό της Ελλάδας, η οποία ψήφισε ειδικό νομοσχέδιο, ώστε να εξασφαλίσει η εν λόγω εταιρία αποκλειστικές πωλήσεις πολλών εκατομμυρίων και αυξημένη επιρροή, στελεχώνοντας πραξικοπηματικά όλη την εκπαίδευση και τη δημόσια διοίκηση με το λογισμικό της (την ίδια στιγμή χώρες όπως η Κούβα, η Νορβηγία και άλλες στη Λατινική Αμερική χρησιμοποιούν αποκλειστικά δωρεάν ελεύθερο λογισμικό, το οποίο αναπτύσσουν σε πανεπιστήμια ή ειδικά κέντρα) . Για το συγκεκριμένο περιστατικό και τις απολήξεις του, αξίζει να σημειωθεί η εξουσία και η επιρροή που έχει η συνήθεια λόγω και της αναπαραγωγής της ειδικά σε αυτόν τον τομέα, ιδιαίτερα σε μια εποχή που η ψηφιακή κουλτούρα και εκπαίδευση δεν είναι εμπεδωμένες.

Ελεύθερο λογισμικό: οι προοπτικές και τα όριά του

Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται το αποκαλούμενο ελεύθερο λογισμικό. Η έννοια της ελευθερίας εντοπίζεται στα δικαιώματα που αποκτά ο χρήστης, τα οποία είναι η χρήση, η αντιγραφή, η μελέτη, η τροποποίηση και η αναδιανομή χωρίς περιορισμό, σε αντιπαραβολή με το ιδιοκτησιακό (proprietary) λογισμικό που απαγορεύει ρητά τα παραπάνω. Ταυτόχρονα, οι άδειες ελεύθερου λογισμικού εξασφαλίζουν την ελευθερία σε κάθε τροποποιημένη αναδιανομή του ελεύθερου προγράμματος. Από τα δικαιώματα αυτά επωφελείται άμεσα ο προγραμματιστής, καθώς η συνολικότερη εποπτεία του παραγόμενου προϊόντος που αποκτά αμβλύνει μέρος της αλλοτρίωσής του αφήνοντας του μεγαλύτερα περιθώρια παρέμβασης στη φυσιογνωμία της παραγωγής, όπως επίσης και ο μέσος χρήστης, από την αμοιβαιότητα και τη συλλογική αντιμετώπιση που μπορούν εν δυνάμει να αναπτυχθούν λόγω των μειωμένων περιθωρίων απρόσωπης εμπορικής παρέμβασης που εξασφαλίζει η ίδια η δομή.

Επιπλέον, αν και η έννοια ελεύθερο δεν αναφέρεται στην τιμή, συχνά το κόστος απόκτησης είναι μηδενικό, αφού το οριακό κόστος παραγωγής κάθε επιπρόσθετης μονάδας σχεδόν μηδενίζεται εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας και πολυπλοκότητας των πηγών προέλευσης του αρχικού κώδικα καθώς και των μελών που συνεισέφεραν (συνήθως για δικιά τους διευκόλυνση ή και εθελοντικά) στην τελική του δημιουργία. Προωθούνται έτσι, κατά ένα τρόπο, στοιχεία αυτοδιαχείρησης της ψηφιακής ζωής, απαλλαγμένα από το μαστίγιο της εμπορικής συνδιαλλαγής, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ ειδικού (προγραμματιστή) και καταναλωτή (χρήστη). Βεβαίως σε καμία περίπτωση δεν αναμένονται μεγάλες αλλαγές στην παραγωγική διαδικασία από κάτι το τόσο μερικό, παραγνωρίζοντας τις ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Ειδικά στις μέρες μας, το κεφάλαιο αναζητά και στο ελεύθερο λογισμικό ένα πεδίο αύξησης της κερδοφορίας του (κυρίως με την πώληση εξειδικευμένων εταιρικών πακέτων ή υπηρεσιών υποστήριξης), ενώ εμφανίζονται συχνά περιπτώσεις χρησιμοποίησης μεγάλων κομματιών έτοιμου ανοιχτού κώδικα υπό εναλλακτικές άδειες λογισμικού ως υπόβαθρο μηδενικού κόστους για ανάπτυξη και πώληση ιδιοκτησιακού λογισμικού κατόπιν.

Παρ’ όλα αυτά, στη μάχη που διεξάγεται σήμερα έναντι της τοποθέτησης περιφράξεων στην άυλη παραγωγή και ιδιοκτησία, όπως έχει γίνει πριν πολλά χρόνια στην υλική, η υιοθέτηση και ενίσχυση του ελεύθερου λογισμικού μπορεί να μας οπλίσει με ένα ριζοσπαστικό εργαλείο για τους καλύτερους όρους διεξαγωγής της!